Over de invoering van holoncratie als ondersteuning van zelfsturing
Mijn drie voorgaande blogs gingen over de invoering van zelfsturing. Om de ontwikkeling naar zelfsturing te ondersteunen hebben we de, grotendeels op holacracy gebaseerde, holoncratische organisatievorm geadopteerd.
Achtereenvolgens besprak ik de waarden en principes, de spelregels voor overleg en de wijze waarop besluiten kunnen worden genomen in holoncratie. Deze blog gaat over wat de invoering van holoncratie ons geeft èn wat het vraagt.
De organisatie
We doen met deze organisatievorm ervaring op de zogenaamde Zijnskring. Dit is een organisatie in een spirituele context, een soort sangha, van een kleine 100 personen, waarvan ik er een ben. We komen ca 4 keer per jaar live bij elkaar voor studiedagen en dergelijke. Voor het werk dat gedaan moet worden werken we samen in online in cirkels. We doen dat werk als vrijwilliger.
De spirituele context wordt gevormd door de visie van Zijnsoriëntatie, de Leraar Zijnsoriëntatie en de School voor Zijnsoriëntatie. Het uitgangspunt van de visie is dat we in wezen al verlicht zijn en dat we al verbonden zijn met elkaar en al het leven. We zien het leven als een pad van vrijheid, van verlichte levenskunst, en de Zijnskring is ook te zien als een samenkomst van padlopers. Een onderdeel van de Zijnskring is het holon van leraren Zijnsoriëntatie, waarvan ik ook deel uitmaak.
Systeemvisie
Vanuit de systeemvisie gezien is de Zijnskring een organisatie in de afhankelijksheidsfase. Dat wil zeggen dat een groep zich in deze fase afhankelijk maakt van leiding vanuit een behoefte aan kaders en structuur. De dynamiek in de onderstroom is nog niet makkelijk bespreekbaar, we vluchten ervan weg. We zijn meestal niet in verbinding met elkaar of het geheel. Manifestatie-angst of manifestatiedrang zijn vaak onze belangrijkste drijfveren. Sommigen gaan hard werken, anderen zijn afwachtend. Verschillen worden nog onbewust bedekt, of juist uitvergroot of we haken af. Terwijl we als individu competent en volwassen kunnen zijn, is de groep als geheel nog incompetent.
Holding
We kunnen ons in deze fase houvastloos voelen en hebben behoefte aan holding. Zoals ik het ervaar heeft de beschikbaarheid van een speelveld met spelregels zoals holoncratie die aanbiedt een positief effect op het gevoel van holding. We weten immers wat we moeten doen om onze spanningen in goede banen te leiden en er is duidelijkheid over onze rol, waardoor we kunnen gaan ervaren wat zelfsturing betekent. Hoe helpt holoncratie dan daarbij en wat vraagt het van ons?
Principes van holoncratie
De waarden waarvan holoncratie uitgaat zijn dienendheid aan het geheel, gespreide verantwoordelijkheid, gelijkwaardigheid, zelfsturing, of te wel autonomie in verbinding. Geen centrale aansturing, maar de macht wordt evenwichtig verdeeld. Dergelijke waarden passen bij Zijnsoriëntatie. Ik ervaar ze als een stimulans om vanuit die waarden tenleven, wat ik ook graag wil. Ik merk dat het van ons vraagt om deze waarden belangrijker te maken dan onze persoonlijke en meer primitieve belangen. Dat vraagt bewustzijn om onze persoonlijke belangen te doorzien en onze verbinding met het grotere geheel, het holon, te herinneren.
Spelregels
Holoncratie biedt spelregels die behulpzaam zijn om onze dynamiek van primitieve afhankelijkheid van autoriteiten te ontdekken en te doorzien. Het zien helpt het loslaten van de (tegen)afhankelijkheid van autoriteiten die we in de eerste fase van groepsontwikkeling hebben. De spelregels ondersteunen daarmee onze volwassen afhankelijkheid. In volwassen afhankelijk hebben we een besef van waar we elkaar nodig hebben en waar we het zelf moeten en kunnen doen. We nemen de rol van deelnemer in het geheel aan. Maar de praktijk is vaak weerbarstig. Juist bij onze interpretatie van spelregels komen we onze autoriteitsissues tegen. We interpreteren ze in eerste instantie niet als een spel: zowel de ene kant, die van onze primitieve afhankelijkheid: ‘oke, ik voeg mij wel naar de regels’, en ‘ik wacht af wat er komt’, als de andere kant, ons verzet daartegen, tegenafhankelijkheid: ‘ik heb geen zin in die regels, ik wil vrij zijn om te doen wat ik wil’. Het vraagt dus bewustwording van onze overdracht naar regels en meer in het algemeen onze autoriteitsissues.
Idealisme
Een andere veel voorkomende dynamiek in een groep in een spirituele context is die van doorschieten naar idealisme en het niet zien of waar willen hebben van de realiteit van onze primitiviteit. De herinnering aan onze open, al vrije aard roept bij velen tegelijk een primitief deel in ons op dat het ideaal ziet als een veilige haven, waar we willen zijn, zodat we onze primitiviteit, oftewel ons lijden, kunnen bedekken of ontlopen. De spelregels helpen ons in mijn ogen naar een realistisch zicht op ons idealisme, doordat ze ons voldoende holding geven om tijdens de samenwerking op ons gemak te zijn en de realiteit van dat moment onder ogen te zien.
Purpose
Het samen nadenken over een purpose en ons die regelmatig herinneren helpt ons om ons deel te weten van het grotere geheel en daarvoor medeverantwoordelijk te zijn. En het geeft focus, inspiratie, energie en faciliteert het bereiken van een resultaat. Het effect zoals ik dat ervaar is dat het onze kinderlijke afhankelijkheid van elkaar en van de leider vermindert. De purpose van de Zijnskring is: een gezonde en levendige sangha. Ik word daar blij van! Het vraagt wel van ons om onze neiging mee te gaan met afleiding te herkennen en los te laten en om de purpose elke keer te herinneren. In de praktijk is dat wennen.
Rolbewustzijn
Holoncratie werkt met rollen in plaats van functies. Het rolbegrip is ook in Zijnsoriëntatie een belangrijk begrip. Het is een sociaal begrip in de zin dat het verwijst naar de relatie met anderen, waarin we vorm aannemen. Het snijdt daarmee onze symbiotische en narcistische neigingen door. Het rolbesef geeft een flexibele holding: ‘hier sta ik, dit is mijn rol, deze verantwoordelijkheid hoort daarbij, dus dit heb ik te doen. Ik hoef niet te wachten tot ik me zeker genoeg voel’. Het maakt het werk lichter, want minder persoonlijk. We zijn deelnemer. Het zet ons op eigen benen en dat is belangrijk voor het wennen aan een cultuur van volwassen afhankelijkheid. Maar rolbewustzijn blijkt niet zo vanzelfsprekend. Voor mij gold dat en dat zie ik ook om me heen. Dat vraagt dus aandacht van ons.
Procesrollen bij overleg
Holoncratie kent enkele omschreven procesrollen. Idealiter heeft elke cirkel een cirkellead, een facilitator en een secretaris. De laatste twee rollen faciliteren het overleg en daarmee het boeken van voortgang in de samenwerking. Terwijl we voorheen vaak opnieuw begonnen, omdat we niet meer wisten wat we hadden afgesproken, of in afleidingen terecht waren gekomen. Het vraagt de bereidheid deze rollen in te vullen en het bereiken van voortgang belangrijker te maken dan telkens min of meer opnieuw beginnen.
Spanningen
Spanningen zijn het verschil tussen hoe iets nu is of ervaren wordt en hoe we zouden willen dat het is. Spanning gaat dus over ervaren van verschil en verlangen. Iets benoemen als een spanning helpt het vruchtbaar samenwerken, waarin verschillen waar mogen zijn.
Het blijkt in de praktijk nog niet zo makkelijk om verschillen als verschil aan het licht te laten komen. En nog minder makkelijk blijkt het om bij-de-spanning-van-het-verschil-blijven belangrijker te maken dan in onze comfortzone blijven. En juist het uithouden van de spanning van het verschil is een kwaliteit die helpt om verschillen te integreren. En dat helpt weer onze ontwikkeling als holon. De vraag ‘wat heb je nodig?’ helpt om tot de essentie van een spanning te komen, in plaats van omtrekkende bewegingen te maken. De vraag zet ons op eigen benen.
Hier hebben we nog een weg in te gaan. Het vraagt bewustwording en bereidheid om de spanning van het verschil uit te houden belangrijker maken dan harmonie.
Besluitvorming met consent
Eerder schreef ik een artikel over de consentmethode. Deze besluitvormings-methode is afkomsting uit de sociocratie. In holoncratie wordt in de fase van meningsvorming van dezelfde methode uitgegaan. De methode biedt een waardevolle manier om zoveel mogelijk informatie uit de groep te krijgen, zodat er een goed uitgebalanceerd voorstel voor gezamenlijke besluitvorming kan worden aangeboden. In de sociocratische consentmethode zijn er geen criteria voor wat een overwegend bezwaar is. Dat kan leiden tot een grote hoeveelheid bezwaren tegen een voorstel, die elk moeten worden onderzocht op hun waarde voor het voorstel. Dat kost tijd, maar als die er is kan dit leiden tot een gedragen besluit.
Een besluit dat volgens de holoncratische vorm van consent wordt genomen werkt met strikte criteria voor een overwegend bezwaar. Die komen er op neer dat een besluit niet schadelijk mag zijn voor de purpose van het geheel. Dit faciliteert de voortgang van het geheel. Het vraagt de bereidheid om de ontwikkeling van het geheel belangrijker maken dan om onze bezwaren helemaal in het voorstel terug te vinden. Een mooi principe vind ik dat vanuit holoncratie een besluit niet perfect hoeft te zijn: het is beter om te handelen, dan om geen fouten te maken. Het idee is dat iets altijd later weer kan worden aangepast. Dit vraagt voorbij faalangst te gaan.
Omdat er geen centrale aansturing meer is vraagt holoncratie dat ik om te beginnen zelf met een voorstel kom. En zelf samen met mijn cirkel moet nadenken over de wijze van besluitvorming die ik nodig heb. Ook dit aspect vraagt om op eigen benen te gaan staan.
Kortom
Holoncratie vraagt bewustwording, nieuwsgierigheid, als groep reflecteren op wat helpt en wat niet, en de bereidheid om nieuwe vaardigheden te leren. Het vraagt frustratie-tolerantie, impulscontrole, om voorbij onze faalangst te gaan en het geduld om te wennen aan aspecten die niet meteen vanzelfsprekend zijn.
Ik ervaar zelf dat holoncratie in de praktijk echt blijkt bij te dragen aan ons zelfsturend vermogen, aan een volwassener kwaliteit van onze relaties tijdens samenwerking en aan onze ontwikkeling als geheel.