Groepsdynamiek ontrafelen in een familiesysteem dat ruim 60 jaar bestaat
Om groepsdynamiek te doorbreken moeten we om te beginnen er last van hebben hoe het nu gaat in bijeenkomsten met de familieleden. Vervolgens kan het helpen om er met met iemand over te praten die kan meedenken over nieuwe manieren van reageren en ons na afloop stimuleert om te reflecteren op hoe het anders ging. Lees de ervaringen van Maaike in haar familiesysteem van (half)broers en zussen, kortweg brussen. Maaike heeft er last van hoe het nu gaat tijdens de halfjaarlijkse bijeenkomsten met haar brussen. Ze is student in mijn leerruimte en brengt dit in in de leergroep groepsdynamiek, omdat ze anders naar wil kijken.
Beschrijving familiesysteem
Het gezin van herkomst van Maaike bestaat uit haarzelf en zus Anne, die twee jaar jonger is. Hun moeder overleed toen Maaike 7 was. Haar vader is niet lang daarna hertrouwd. Samen met haar tweede moeder kreeg vader nog twee kinderen, Johan en Tessa, die respectievelijk 8 en 13 jaar jonger zijn. Na het overlijden van vader zo’n 6 jaar geleden wilden ze elkaar graag blijven zien. Daarom komen de drie zussen en broer, met hun partners, 1 à 2 keer per jaar bij elkaar.
Groepsdynamiek in het familiesysteem in beeld
Hoewel het één op één contact persoonlijk en belangstellend is, is dat in de groepsbijeenkomsten verdwenen. Maaike neemt waar dat direct als ze bij elkaar zijn halfbroer Johan en echte zus Anna intelligente weetjes en grapjes uitwsselen. Het is een soort heen en weer pingpongen waar niemand tussen kan komen.
Als Maaike nadenkt hoe het patroon van pingpongen tussen Anne en Johan is ontstaan moet ze aan haar jeugd denken. Toen haar vader nog leefde ging het gesprek altijd via haar vader. Hij hield van weetjes, intelligente opmerkingen maken. Met haar tweede moeder kon hij erg lachen en hij was er trots op dat ze samen konden lachen. Het lijkt erop dat in de bijeenkomst van brussen de sfeer van de lach en de weetjes opgeroepen wordt. Halfzus Tessa gaat zich klein en dommig gedragen, alsof ze nog niet volwassen is. Maaike ziet dit gebeuren, voelt zich er ongemakkelijk bij en trekt zich terug. Ze doet niet meer echt mee.
De vraag
Maaike merkt dat ze zich eenzaam voelt. Ze wil wel meedoen, maar niet met wijzigheden en de grappigste zijn. Ze voelt het verlangen naar verbinding en dit gaat volgens haar nergens over. Ze weet dat ze veel om elkaar geven, maar op de een of andere manier blijven ze in dit patroon hangen. Ze heeft een hekel aan gepingpong. Na verloop van de avond, na het toetje, ontstaan er subgroepen: de drie zussen gaan samen zitten en de broer gaat met de partners de wereld bespreken. Dat kleine groepje zussen vindt ze heel aangenaam. Daar kijkt ze naar uit, en ziet dat ook dat een patroon van vroeger is. Maaike wil kijken naar wat ze hier zelf doet en wil weten hoe ze anders met de situatie kan omgaan. Ze wil weer meedoen.
Landen in hoe het is
Als eerste krijgt ze het advies zichzelf te omarmen en niets van zichzelf uit te sluiten. Te landen in hoe het is. En in het verlengde daarvan de situatie zoals die is met alle dynamieken helemaal te accepteren. Dat spreekt haar aan, want vanuit haar eenzaamheid in het systeem voelt ze hoe goed het is zichzelf juist daar te omarmen. Maaike ziet hoe ze in het systeem meteen haar oude plek inneemt. In haar gezin van herkomst heeft ze zich ook altijd eenzaam gevoeld. Ze ziet dat ze daarmee meedoet met de regressie. Door zich dat te realiseren heeft ze al een breuk gemaakt. Ze realiseert zich hoe het meegezogen raken in het systeem hen allen treft. Dat ook anderen het spel uit het ouderlijk huis spelen. Dat is niet alleen iets van haar, maar universeel. Dat geeft haar veel lucht. Het wordt minder persoonlijk.
Eenzaamheid
De eenzaamheid van Maaike lijkt te maken te hebben met de vroege dood van haar moeder. Het overlijden was heel snel gegaan. Zij en haar zus werden op een andere plaats ondergebracht. Het was een verschrikkelijke tijd. Maar dit uitsprekend vermoedt ze dat de eenzaamheid er al eerder was, want haar moeder kreeg een doodgeboren kindje toen Maaike 5 was, werd daar depressief onder en kon er eigenlijk niet meer voor haar zijn. Als Maaike zich eenzaam voelde werd ze heel stil, en ging op haar kamer zitten lezen, dat vond ze dan weer fijn.
Het tweede huwelijk
Met het tweede huwelijk van vader ontstond een nieuw systeem. De relatie tussen deze ouders was beter dan die in het eerste huwelijk. Er werden een broer, Johan, en een zus, Tessa, geboren. In het nieuwe systeem kon Anne niet verkroppen dat haar vader opnieuw trouwde. Ze werd tegendraads, en dat werd nog erger toen Johan en Tessa werden geboren. Maaike vond het heerlijk dat ze weer een klein zusje kreeg. Dat troostte haar enigszins bij de eenzaamheid.
Systeemvisie
Vanuit de systeemvisie is het logisch dat, hoewel ieder nu volwassen is, ze worden meegezogen in de oude dynamiek. Het is normaal, omdat het systeem als geheel sterker is dan de individuen. Het systeem zit in de afhankelijkheisds- of vluchtfase, weg van het ongemak.
Het lijkt erop dat na het overlijden van vader twee leden de eigenschap van weetjes uitwisselen en grapjes maken hebben overgenomen. Er lijkt ook concurrentie tussen Johan en Anne te zijn, van wie de beste is, en dus de meeste aandacht krijgt. Het is nieuw voor Maaike om te zien dat die rivaliteit er vroeger ook was, de strijd om de aandacht van vader, en hoe die strijd doorgaat ook nu vader er niet meer is. En hoe ze daarin op haar vader en tweede moeder lijken. Hoe dit onbewust zo gebeurt. Ze ervaart dit als een eye opener. Ze gaat de situatie nu anders zien.
Plaatsnemen in het huis van Zijn doet het hart openen
Maaike neemt de uitnodiging aan om vanuit het huis van Zijn plaats te nemen in het ongemak van de situatie. Ze laat waar zijn dat er tijdens de maaltijd patronen optreden die in het ouderlijk huis al speelden en dat er in feite geen echt contact is. Ze neemt plaats in de contactloosheid en merkt dat haar hart zich vult. Dat maakt haar zacht en ontvankelijkheid, open en mild naar alle leden, ook naar hun lijden.
Daar wil ze bij blijven en aan wennen, zodat zich kan ontvouwen of er iets is wat ze een volgende keer anders kan doen. Hoe dat eruit gaat zien weet ze nog niet.
Hoe ging het de keer daarop?
Maaike is met een open hart naar de volgende bijeenkomst gegaan inclusief haar verlangen om mee te doen. Ze bleek wat dingen anders te doen. Toen ze aan tafel uitgenodigd werden, is ze als eerste gaan zitten, aan de lange kant in het midden. Ze heeft haar plek zodanig gekozen, dat enkele anderen op een andere plek moesten gaan zitten dan ze gewend waren. Johan en Anne kwamen zo niet naast elkaar terecht. Het betekende dat ze niet konden pingpongen, omdat er iemand tussen zat. Tessa zat tegenover Maaike.
Alleen al anders gaan zitten was een doorbraak. Het effect was dat er andere gesprekken ontstonden. Maaike voelde wel kleine oude dingen gebeuren, maar ze kon direct weer aarden, in het huis van Zijn zijn. Ze voelde haar wrevel en schudde de wrevel de hand volgens de methode van de handshake.
Uitnodigen tot een gesprek
Op een moment dat het stil was, omdat iedereen zat te eten, heeft ze heel bewust haar zus Tessa gevraagd ‘hoe is het met jou?’ Waarmee Maaike haar uitnodigde om uit de verf te komen. Zij ging er op in. Ze vertelde iets over wat dingetjes waar ze mee zat. Wat er gebeurde, en dat vond Maaike heel mooi, dat zowel Anne als Johan aandacht hadden voor haar, dat ze doorvroegen. Het gesprek werd ook niet meteen overgenomen door iemand anders. Maaike werd blij om te zien hoe Tessa’s gezicht zich ontspande.
Ook andere meer stille tafelgenoten nodigde ze uit voor een gesprek. Ook zij gingen daarop in, en ook voor hen was er aandacht en werd er doorgevraagd. Er was een vriendelijk sfeer. Maaike vond het echt gezellig tijdens de maaltijd. En het gebeurde nog wel een paar keer, dat ze haar tenen voelde krommen, maar dan deed ze inmiddellijk weer de handshake met haar wrevel, en keek of er iets onder vandaan kwam. Hierdoor bleef ze present.
Geen subgroepen
Na het toetje werden er geen subgroepjes gevormd. Wel begon in de loop van de avond haar broer zoals gebruikelijk het wereldnieuws uit te pakken. Maar dit keer werd het een gesprek, waarbij Maaike zelf ook meedeed, en waarbij hij geen leidende rol nam. Alle zwagers deden mee, en ook haar zussen. Er werd ook waardering uitgesproken. Kortom het was een echte uitwisseling, waarin alle leden van het systeem zich volwassen gedroegen.
Wat was helpend?
Wat Maaike hielp is de ingewikkeldheid van de dynamiek in het familiesysteem in beeld krijgen, waardoor ze anders naar het systeem ging kijken. Ook het plaatsnemen in het huis van Zijn, waardoor ze haar hart kon openen, en waar kon laten zijn dat er geen echt contact was, heeft haar geholpen. Ze heeft het niet weten wat te doen uitgehouden en ging erop vertrouwen, dat er uit haarzelf of uit de wijsheid van de groep als geheel wel iets boven zou komen.
Dat bleek dus om te beginnen dat ze ergens anders ging zitten, waardoor zowel de subgroepen van vrouwen en mannen die vanouds bij elkaar gingen zitten werden doorbroken, als het gepingpong tussen Johan en Anne. Zo bleken er acht volwassenen aan tafel te zitten, waarin Maaike haar plek innam en haar wrevel wist om te buigen naar present zijn. Er ontstond contact. Het betekent voor het systeem dat Maaike bewuster deelneemt, en dat het systeem nu kan hebben gevoeld hoe dat anders is. Maar deze verandering in de groep bespreken voelt voor Maaike nog als een brug te ver, zodat de groep als geheel zich dit bewust wordt. Maar voor nu is goed.